Układ chłonny tworzą naczynia chłonne, węzły chłonne oraz narządy chłonne. Naczynia chłonne rozpoczynają się ślepo w tkankach, zbierają chłonkę i prowadzą ją przez kolejne grupy węzłów do coraz większych pni, a pnie do dwóch przewodów, które uchodzą do układu żylnego u nasady szyi. Do narządów chłonnych należą grasica, śledziona, migdałki oraz skupiska grudek chłonnych w ścianie przewodu pokarmowego. Szpik kostny czerwony i grasica są narządami chłonnymi pierwotnymi, pozostałe narządy chłonne są wtórne.
Chłonka z prawej połowy głowy i szyi, z prawej kończyny górnej oraz z prawej połowy klatki piersiowej spływa do przewodu chłonnego prawego. Chłonka z pozostałej części ciała, czyli z obu kończyn dolnych, miednicy, jamy brzusznej, lewej połowy klatki piersiowej, lewej kończyny górnej oraz lewej połowy głowy i szyi, spływa do przewodu piersiowego. Przewód piersiowy odprowadza więc chłonkę z około trzech czwartych ciała.
Naczynia chłonne
Najmniejszymi naczyniami układu są naczynia włosowate chłonne, które zaczynają się ślepo w przestrzeniach międzykomórkowych większości tkanek. Łączą się one w sieci, z których wychodzą naczynia chłonne zbiorcze. Naczynia zbiorcze mają liczne zastawki, które nadają wypełnionemu naczyniu wygląd sznura paciorków i wymuszają przepływ chłonki w jednym kierunku, od obwodu w stronę serca.
Naczynia chłonne powierzchowne biegną w tkance podskórnej razem z żyłami powierzchownymi, na przykład wzdłuż żyły odpiszczelowej na kończynie dolnej i żyły odłokciowej na kończynie górnej. Naczynia chłonne głębokie biegną pod powięzią razem z pęczkami naczyniowymi, czyli wzdłuż tętnic i żył głębokich. Oba systemy łączą się ze sobą przez powięź i docierają do tych samych grup węzłów regionalnych, na kończynie górnej do węzłów pachowych, a na kończynie dolnej do węzłów pachwinowych.
Naczynia chłonne jelita cienkiego zaczynają się w kosmkach jelitowych jako naczynia mleczne. Po posiłku zawierającym tłuszcz płynie w nich chłonka o mlecznym zabarwieniu, która przez węzły krezkowe trafia do pnia jelitowego, a następnie do zbiornika mleczu.
Naczynia chłonne doprowadzające wnikają do węzła chłonnego w wielu miejscach jego wypukłej powierzchni. Nieliczne naczynia chłonne odprowadzające opuszczają węzeł przez jego wnękę, przez którą wnika również tętnica węzła i wychodzi jego żyła. Naczynie odprowadzające jednego węzła jest zwykle naczyniem doprowadzającym kolejnego węzła, dlatego chłonka przechodzi przez kilka grup węzłów, zanim dotrze do pnia chłonnego.
Pnie chłonne i przewód chłonny prawy
Naczynia odprowadzające ostatnich grup węzłów regionalnych łączą się w pnie chłonne. Wyróżnia się parzyste pnie szyjne, podobojczykowe, oskrzelowo-śródpiersiowe i lędźwiowe oraz zwykle nieparzysty pień jelitowy.
Pień szyjny powstaje z naczyń odprowadzających węzłów szyjnych głębokich dolnych i biegnie wzdłuż żyły szyjnej wewnętrznej. Zbiera chłonkę z odpowiedniej połowy głowy i szyi. Pień podobojczykowy powstaje z naczyń odprowadzających węzłów pachowych szczytowych i biegnie wzdłuż żyły podobojczykowej. Zbiera chłonkę z kończyny górnej, z powierzchownych warstw ściany klatki piersiowej i z sutka. Pień oskrzelowo-śródpiersiowy powstaje z naczyń odprowadzających węzłów przymostkowych, tchawiczo-oskrzelowych i śródpiersiowych. Zbiera chłonkę z narządów klatki piersiowej oraz z głębokich warstw jej ściany.
Po stronie prawej pień szyjny prawy, pień podobojczykowy prawy i pień oskrzelowo-śródpiersiowy prawy łączą się w przewód chłonny prawy. Jest to krótkie naczynie, długie zwykle na około 1 cm, leżące u nasady szyi. Przewód chłonny prawy uchodzi do prawego kąta żylnego, czyli miejsca połączenia prawej żyły szyjnej wewnętrznej z prawą żyłą podobojczykową. U części osób przewód nie powstaje, a trzy pnie uchodzą do prawego kąta żylnego oddzielnie.
Po stronie lewej pień szyjny lewy i pień podobojczykowy lewy uchodzą zwykle do końcowego odcinka przewodu piersiowego. Pień oskrzelowo-śródpiersiowy lewy uchodzi do przewodu piersiowego albo bezpośrednio do lewego kąta żylnego. Po stronie lewej rolę przewodu chłonnego prawego przejmuje więc końcowy odcinek przewodu piersiowego.
Zbiornik mleczu i przewód piersiowy
Zbiornik mleczu jest workowatym poszerzeniem początkowego odcinka przewodu piersiowego. Leży w jamie brzusznej na wysokości pierwszego i drugiego kręgu lędźwiowego, na przedniej powierzchni trzonów kręgów, za aortą i nieco na prawo od niej, przy prawej odnodze przepony. Powstaje z połączenia prawego i lewego pnia lędźwiowego oraz pnia jelitowego. U części osób zbiornik nie tworzy wyraźnego poszerzenia, a w jego miejscu występuje splot pni chłonnych.
Pnie lędźwiowe przynoszą do zbiornika mleczu chłonkę z kończyn dolnych, miednicy, nerek, nadnerczy i ściany brzucha. Pień jelitowy przynosi chłonkę z nieparzystych narządów jamy brzusznej, czyli z żołądka, jelit, trzustki, śledziony i części wątroby.
Przewód piersiowy jest największym naczyniem chłonnym ciała i ma długość około 40 cm. Z jamy brzusznej do klatki piersiowej przechodzi przez rozwór aortowy przepony, razem z aortą, położony za nią i na prawo od niej. W dolnej części śródpiersia tylnego leży na kręgosłupie między aortą piersiową a żyłą nieparzystą, za przełykiem. Po drodze przyjmuje naczynia chłonne z tylnych części przestrzeni międzyżebrowych.
Na wysokości czwartego i piątego kręgu piersiowego przewód piersiowy przechodzi ze strony prawej na lewą, krzyżując od tyłu przełyk. Dalej biegnie w śródpiersiu górnym wzdłuż lewego brzegu przełyku. U nasady szyi tworzy łuk skierowany ku górze i do boku, który przechodzi do przodu od tętnicy podobojczykowej lewej i tętnicy kręgowej lewej, a za tętnicą szyjną wspólną lewą i żyłą szyjną wewnętrzną lewą.
Przewód piersiowy uchodzi do lewego kąta żylnego, czyli miejsca połączenia lewej żyły szyjnej wewnętrznej z lewą żyłą podobojczykową. W ujściu przewodu znajduje się zastawka, która zapobiega cofaniu się krwi do jego światła. Uszkodzenie przewodu piersiowego podczas operacji w klatce piersiowej może spowodować wyciek chłonki do jamy opłucnej.
Węzły chłonne głowy
Węzły chłonne głowy leżą w większości na granicy głowy i szyi, tworząc wokół niej pierścień. Należą do niego węzły potyliczne, zauszne, przyuszne, podżuchwowe i podbródkowe. Naczynia odprowadzające wszystkich tych grup kierują chłonkę do węzłów szyjnych, bezpośrednio albo przez węzły szyjne powierzchowne.
Węzły potyliczne leżą w okolicy potylicznej, wzdłuż tętnicy potylicznej, nieco bocznie od wyniosłości potylicznej zewnętrznej. Zbierają chłonkę ze skóry owłosionej tylnej części głowy. Węzły zauszne, nazywane też sutkowymi, leżą za małżowiną uszną, na wyrostku sutkowatym. Zbierają chłonkę z tylnej powierzchni małżowiny usznej, z przewodu słuchowego zewnętrznego i ze skóry okolicy ciemieniowej.
Węzły przyuszne leżą przed uchem, częściowo na powierzchni ślinianki przyusznej, a częściowo w jej miąższu. Zbierają chłonkę ze skóry czoła i skroni, z bocznych części powiek, z przedniej powierzchni małżowiny usznej, z przewodu słuchowego zewnętrznego oraz z samej ślinianki przyusznej.
Węzły podżuchwowe leżą w trójkącie podżuchwowym, pod trzonem żuchwy, w sąsiedztwie ślinianki podżuchwowej i wzdłuż tętnicy twarzowej. Zbierają chłonkę z nosa, policzka, wargi górnej, bocznych części wargi dolnej, dziąseł, większości zębów, bocznych części trzonu języka oraz z przyśrodkowego kąta oka. Na przebiegu żyły twarzowej leżą ponadto drobne węzły twarzowe, które przekazują chłonkę do węzłów podżuchwowych.
Węzły podbródkowe leżą w trójkącie podbródkowym, pod podbródkiem, między brzuścami przednimi obu mięśni dwubrzuścowych. Zbierają chłonkę ze środkowej części wargi dolnej, z podbródka, z przedniej części dna jamy ustnej, z koniuszka języka oraz z dolnych zębów siecznych. Ich naczynia odprowadzające kierują się do węzłów podżuchwowych i do węzłów szyjnych głębokich.
Węzły chłonne szyjne
Węzły szyjne powierzchowne leżą wzdłuż żyły szyjnej zewnętrznej, na powierzchni mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Zbierają chłonkę z węzłów przyusznych i zausznych oraz ze skóry małżowiny usznej i bocznej części szyi. Wzdłuż żyły szyjnej przedniej leżą nieliczne węzły szyjne przednie, zbierające chłonkę ze skóry przedniej części szyi. Obie grupy odprowadzają chłonkę do węzłów szyjnych głębokich.
W przedniej części szyi, głębiej, leżą węzły przedkrtaniowe, położone przed krtanią, węzły przedtchawicze, położone przed tchawicą, oraz węzły przytchawicze, położone po bokach tchawicy wzdłuż nerwu krtaniowego wstecznego. Zbierają one chłonkę z krtani, tarczycy i tchawicy.
Węzły szyjne głębokie tworzą łańcuch wzdłuż żyły szyjnej wewnętrznej, od podstawy czaszki do nasady szyi, w większości przykryty mięśniem mostkowo-obojczykowo-sutkowym. Stanowią ostateczną stację spływu chłonki z całej głowy i szyi. Dzieli się je na węzły szyjne głębokie górne i dolne. Naczynia odprowadzające węzłów szyjnych głębokich dolnych tworzą pień szyjny.
Najważniejszym węzłem grupy górnej jest węzeł szyjno-dwubrzuścowy. Leży poniżej i do tyłu od kąta żuchwy, w miejscu, w którym tylny brzusiec mięśnia dwubrzuścowego krzyżuje żyłę szyjną wewnętrzną. Zbiera chłonkę przede wszystkim z migdałka podniebiennego, dlatego bywa nazywany węzłem migdałkowym, a także z nasady języka. Najważniejszym węzłem grupy dolnej jest węzeł szyjno-łopatkowo-gnykowy, leżący na żyle szyjnej wewnętrznej tuż powyżej miejsca, w którym krzyżuje ją mięsień łopatkowo-gnykowy. Zbiera on chłonkę z języka, bezpośrednio albo przez węzły podbródkowe.
Węzły nadobojczykowe leżą w dole nadobojczykowym większym, wzdłuż tętnicy poprzecznej szyi, i należą do najniższej części łańcucha szyjnego głębokiego. Lewy węzeł nadobojczykowy, nazywany węzłem Virchowa, leży w pobliżu ujścia przewodu piersiowego do lewego kąta żylnego. Jego powiększenie może być pierwszym objawem przerzutów nowotworów narządów jamy brzusznej.
Za gardłem, między jego ścianą tylną a powięzią przedkręgową, leżą węzły zagardłowe. Zbierają chłonkę z tylnej części jamy nosowej, z nosowej części gardła i z trąbki słuchowej, a odprowadzają ją do węzłów szyjnych głębokich górnych.
Spływ chłonki z narządów głowy i szyi
Język ma cztery drogi spływu chłonki. Z koniuszka języka chłonka spływa do węzłów podbródkowych, a stamtąd dalej do węzła szyjno-łopatkowo-gnykowego. Z bocznych części trzonu języka chłonka spływa do węzłów podżuchwowych. Ze środkowej części trzonu języka chłonka spływa do węzłów szyjnych głębokich obu stron, a z nasady języka do węzłów szyjnych głębokich górnych, w tym do węzła szyjno-dwubrzuścowego.
Chłonka ze środkowej części wargi dolnej spływa do węzłów podbródkowych, natomiast z wargi górnej i z bocznych części wargi dolnej do węzłów podżuchwowych. Z nosa zewnętrznego i z policzka chłonka spływa do węzłów podżuchwowych, a z bocznych części powiek i ze skóry okolicy skroniowej do węzłów przyusznych. Przyśrodkowe części powiek i przyśrodkowy kąt oka odprowadzają chłonkę do węzłów podżuchwowych.
Migdałek podniebienny odprowadza chłonkę do węzła szyjno-dwubrzuścowego. Tylna część jamy nosowej, nosowa część gardła i trąbka słuchowa odprowadzają chłonkę do węzłów zagardłowych. Ślinianka przyuszna odprowadza chłonkę do węzłów przyusznych, a ślinianki podżuchwowa i podjęzykowa do węzłów podżuchwowych.
Tarczyca odprowadza chłonkę do węzłów przedkrtaniowych, przedtchawiczych i przytchawiczych oraz do węzłów szyjnych głębokich. Z krtani powyżej fałdów głosowych chłonka spływa do węzłów szyjnych głębokich górnych, a z krtani poniżej fałdów głosowych do węzłów przedkrtaniowych, przedtchawiczych i przytchawiczych.
Węzły chłonne kończyny górnej
Naczynia chłonne powierzchowne kończyny górnej tworzą dwie główne drogi. Droga przyśrodkowa biegnie wzdłuż żyły odłokciowej i zbiera chłonkę z palców trzeciego, czwartego i piątego oraz z przyśrodkowej części ręki i przedramienia. Droga boczna biegnie wzdłuż żyły odpromieniowej i zbiera chłonkę z kciuka, palca wskazującego oraz z bocznej części ręki i przedramienia. Naczynia chłonne głębokie biegną wzdłuż tętnic i żył głębokich kończyny i kończą się w węzłach pachowych bocznych.
Węzły łokciowe leżą w tkance podskórnej po stronie przyśrodkowej ramienia, nieco powyżej nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej, przy żyle odłokciowej. Są zwykle nieliczne, jeden lub dwa. Zbierają chłonkę z przyśrodkowej drogi powierzchownej, a ich naczynia odprowadzające biegną wzdłuż żyły ramiennej do węzłów pachowych bocznych.
Węzły naramienno-piersiowe leżą w bruździe naramienno-piersiowej, poniżej obojczyka, wzdłuż żyły odpromieniowej. Przyjmują część naczyń bocznej drogi powierzchownej i odprowadzają chłonkę bezpośrednio do węzłów pachowych szczytowych, z pominięciem pozostałych grup pachowych.
Węzły pachowe boczne, nazywane też ramiennymi, leżą na ścianie bocznej dołu pachowego, wzdłuż przyśrodkowej i tylnej strony żyły pachowej. Są główną stacją spływu chłonki z kończyny górnej, ponieważ uchodzi do nich większość naczyń powierzchownych i wszystkie naczynia głębokie kończyny. Ich naczynia odprowadzające kierują się do węzłów pachowych środkowych i szczytowych.
Węzły chłonne pachowe i spływ chłonki z sutka
Węzły pachowe leżą w tkance tłuszczowej dołu pachowego i tworzą pięć grup: boczne, piersiowe, podłopatkowe, środkowe i szczytowe. Grupy boczne, piersiowe i podłopatkowe zbierają chłonkę z obwodu, grupa środkowa przyjmuje chłonkę z tych trzech grup, a grupa szczytowa jest ostatnią stacją, do której spływa chłonka z całego dołu pachowego.
Węzły pachowe piersiowe, nazywane też przednimi, leżą na ścianie przyśrodkowej dołu pachowego, wzdłuż dolnego brzegu mięśnia piersiowego mniejszego i naczyń piersiowych bocznych. Zbierają chłonkę z przedniej i bocznej ściany klatki piersiowej, ze skóry brzucha powyżej pępka oraz z większej części sutka. Węzły pachowe podłopatkowe, nazywane też tylnymi, leżą na ścianie tylnej dołu pachowego, wzdłuż naczyń podłopatkowych. Zbierają chłonkę ze skóry grzbietu powyżej talii, z tylnej ściany klatki piersiowej i z dolnej części karku.
Węzły pachowe środkowe leżą w tkance tłuszczowej u podstawy dołu pachowego, pośrodku między jego ścianami. Węzły pachowe szczytowe leżą w szczycie dołu pachowego, powyżej mięśnia piersiowego mniejszego, po przyśrodkowej stronie żyły pachowej, tuż pod obojczykiem. Przyjmują chłonkę ze wszystkich pozostałych grup pachowych, z węzłów naramienno-piersiowych i bezpośrednio z górnej części sutka. Ich naczynia odprowadzające tworzą pień podobojczykowy.
Chłonka z sutka zbiera się w splocie podotoczkowym, leżącym pod otoczką brodawki, oraz w splotach w miąższu gruczołu. Około trzech czwartych chłonki sutka, głównie z jego części bocznej, spływa do węzłów pachowych, przede wszystkim do grupy piersiowej. Z przyśrodkowej części sutka chłonka spływa do węzłów przymostkowych, leżących wzdłuż tętnicy piersiowej wewnętrznej. Z górnej części sutka część chłonki trafia bezpośrednio do węzłów pachowych szczytowych, a z dolnej części sutka część naczyń kieruje się ku przeponie i ścianie brzucha. Przez połączenia naczyń chłonnych w linii pośrodkowej chłonka może spływać także do sutka przeciwnego. Z tego powodu węzły pachowe są najczęstszym miejscem przerzutów raka sutka.
Dalsza część artykułu jest dostępna w pakiecie
W pakiecie znajdziesz także pytania egzaminacyjne z wyjaśnieniami do tego tematu.
Węzły chłonne klatki piersiowej dzieli się na węzły ściany klatki piersiowej i węzły narządów klatki piersiowej. Do węzłów ściany należą węzły przymostkowe, międzyżebrowe i przeponowe.
Węzły przymostkowe leżą wzdłuż tętnicy piersiowej wewnętrznej, w przednich częściach przestrzeni międzyżebrowych, przy brzegu mostka. Zbierają chłonkę z przyśrodkowej części sutka, z przedniej ściany klatki piersiowej, z przedniej części przepony i z górnej powierzchni wątroby. Ich naczynia odprowadzające uchodzą do pnia oskrzelowo-śródpiersiowego. Węzły międzyżebrowe leżą w tylnych częściach przestrzeni międzyżebrowych, w pobliżu głów żeber. Zbierają chłonkę z tylnej i bocznej ściany klatki piersiowej i odprowadzają ją do przewodu piersiowego. Węzły przeponowe leżą na górnej powierzchni przepony i zbierają chłonkę z przepony oraz z górnej powierzchni wątroby.
Węzły śródpiersiowe przednie leżą w śródpiersiu górnym i przednim, przed żyłami ramienno-głowowymi i łukiem aorty. Zbierają chłonkę z grasicy, osierdzia, serca i przedniej części przepony. Węzły śródpiersiowe tylne leżą w śródpiersiu tylnym wzdłuż przełyku i aorty piersiowej. Zbierają chłonkę przede wszystkim z przełyku, z tylnej części osierdzia i z przepony, a odprowadzają ją głównie do przewodu piersiowego.
Chłonka z płuca spływa kolejno przez kilka grup węzłów. Węzły płucne leżą w miąższu płuca, wzdłuż oskrzeli płatowych i segmentowych. Węzły oskrzelowo-płucne, nazywane też wnękowymi, leżą we wnęce płuca, wzdłuż oskrzela głównego i naczyń płucnych. Węzły tchawiczo-oskrzelowe górne leżą po bokach tchawicy, powyżej odejścia oskrzeli głównych, a węzły tchawiczo-oskrzelowe dolne, nazywane podrozwidleniowymi, leżą pod rozwidleniem tchawicy, między oskrzelami głównymi. Z węzłów tchawiczo-oskrzelowych chłonka przechodzi do węzłów przytchawiczych i do pnia oskrzelowo-śródpiersiowego. Część chłonki z płata dolnego płuca lewego przechodzi przez węzły podrozwidleniowe na stronę prawą.
Serce odprowadza chłonkę do węzłów tchawiczo-oskrzelowych, zwłaszcza dolnych, oraz do węzłów śródpiersiowych przednich. Z tchawicy chłonka spływa do węzłów przytchawiczych i tchawiczo-oskrzelowych.
Węzły chłonne trzewne
Węzły chłonne jamy brzusznej dzieli się na węzły trzewne, położone wzdłuż naczyń zaopatrujących narządy nieparzyste, oraz na węzły ścienne, położone na tylnej ścianie jamy brzusznej. Węzły trzewne układają się wzdłuż gałęzi pnia trzewnego oraz tętnic krezkowych górnej i dolnej. Węzły leżące bezpośrednio na przedniej powierzchni aorty, u odejścia tych trzech naczyń, bywają nazywane węzłami przedaortalnymi.
Węzły trzewne w ścisłym znaczeniu leżą wokół pnia trzewnego, tuż poniżej rozworu aortowego przepony. Przyjmują chłonkę z węzłów położonych wzdłuż gałęzi pnia trzewnego, a więc z żołądka, dwunastnicy, wątroby, pęcherzyka żółciowego, trzustki i śledziony. Ich naczynia odprowadzające, razem z naczyniami odprowadzającymi węzłów krezkowych górnych, tworzą pień jelitowy.
Węzły żołądkowe lewe leżą wzdłuż krzywizny mniejszej żołądka, w sieci mniejszej, wzdłuż tętnicy żołądkowej lewej. Zbierają chłonkę z górnej części krzywizny mniejszej, z wpustu i z brzusznego odcinka przełyku. Węzły żołądkowe prawe leżą wzdłuż dolnej części krzywizny mniejszej, przy tętnicy żołądkowej prawej. Węzły żołądkowo-sieciowe prawe i lewe leżą wzdłuż krzywizny większej żołądka, w sieci większej, przy tętnicach żołądkowo-sieciowych. Węzły odźwiernikowe leżą wokół odźwiernika, przy tętnicy żołądkowo-dwunastniczej, i zbierają chłonkę z części odźwiernikowej żołądka, z początkowego odcinka dwunastnicy i z węzłów żołądkowo-sieciowych prawych.
Węzły wątrobowe leżą wzdłuż tętnicy wątrobowej wspólnej i tętnicy wątrobowej właściwej, w więzadle wątrobowo-dwunastniczym, oraz we wnęce wątroby. Zbierają chłonkę z wątroby, z dróg żółciowych i z pęcherzyka żółciowego. Do tej grupy należy węzeł pęcherzykowy, nazywany węzłem Lunda, który leży przy szyjce pęcherzyka żółciowego. Część chłonki z górnej powierzchni wątroby omija węzły wątrobowe i przez przeponę spływa do węzłów przeponowych i przymostkowych.
Węzły trzustkowo-śledzionowe leżą wzdłuż tętnicy śledzionowej, na górnym brzegu i tylnej powierzchni trzustki, oraz we wnęce śledziony. Zbierają chłonkę ze śledziony, z trzonu i ogona trzustki oraz z części żołądka położonej przy krzywiźnie większej i dnie. Głowa trzustki odprowadza chłonkę do węzłów trzustkowo-dwunastniczych, leżących w rowku między głową trzustki a dwunastnicą, a stamtąd do węzłów trzewnych i krezkowych górnych.
Węzły chłonne krezkowe
Węzły krezkowe górne leżą u początku tętnicy krezkowej górnej, na przedniej powierzchni aorty, nieco poniżej węzłów trzewnych. Przyjmują chłonkę z jelita cienkiego, z kątnicy i wyrostka robaczkowego, z okrężnicy wstępującej i z większej części okrężnicy poprzecznej, a także z części głowy trzustki.
Jelito czcze i jelito kręte mają najliczniejszą grupę węzłów w jamie brzusznej. Od stu do dwustu węzłów krezkowych leży w krezce jelita cienkiego w trzech rzędach, przy ścianie jelita, wzdłuż łuków tętniczych oraz wzdłuż pnia tętnicy krezkowej górnej. Chłonka z naczyń mlecznych przechodzi kolejno przez te rzędy i trafia do węzłów krezkowych górnych.
Jelito grube ma węzły okrężnicze ułożone w kolejnych stacjach. Węzły przyokrężnicze leżą tuż przy ścianie jelita, wzdłuż tętnicy brzeżnej, węzły pośrednie leżą wzdłuż tętnic okrężnicy, a węzły główne u odejścia tych tętnic. Węzły krętniczo-okrężnicze leżą wzdłuż tętnicy krętniczo-okrężniczej i zbierają chłonkę z końcowego odcinka jelita krętego, kątnicy i okrężnicy wstępującej. W krezce wyrostka robaczkowego leżą drobne węzły wyrostkowe, które odprowadzają chłonkę do węzłów krętniczo-okrężniczych.
Węzły krezkowe dolne leżą u początku tętnicy krezkowej dolnej, na przedniej powierzchni aorty. Przyjmują chłonkę z lewej części okrężnicy poprzecznej, z okrężnicy zstępującej, z esicy i z górnej części odbytnicy, przez węzły okrężnicze lewe, esicze i odbytnicze górne. Ich naczynia odprowadzające kierują się do węzłów lędźwiowych lewych i do węzłów krezkowych górnych.
Węzły chłonne lędźwiowe
Węzły lędźwiowe są węzłami ściennymi jamy brzusznej. Leżą na tylnej ścianie brzucha, w przestrzeni zaotrzewnowej, wokół aorty brzusznej i żyły głównej dolnej, od rozwidlenia aorty do przepony. Tworzą trzy grupy: lewą, pośrednią i prawą.
Węzły lędźwiowe lewe leżą po lewej stronie aorty brzusznej. Węzły lędźwiowe prawe leżą wokół żyły głównej dolnej, przed nią, za nią i po jej stronie bocznej. Węzły lędźwiowe pośrednie leżą między aortą a żyłą główną dolną.
Węzły lędźwiowe przyjmują chłonkę z węzłów biodrowych wspólnych, a więc z kończyn dolnych i miednicy, oraz z narządów i ściany tylnej jamy brzusznej. Z nerek chłonka spływa wzdłuż żyły nerkowej do węzłów lędźwiowych, po stronie prawej głównie do węzłów leżących przy żyle głównej dolnej, a po stronie lewej do węzłów leżących przy aorcie. W ten sam sposób odprowadzają chłonkę nadnercza i górne części moczowodów. Węzły lędźwiowe zbierają także chłonkę z mięśni i skóry tylnej ściany brzucha.
Naczynia odprowadzające węzłów lędźwiowych tworzą po każdej stronie pień lędźwiowy. Prawy i lewy pień lędźwiowy uchodzą razem z pniem jelitowym do zbiornika mleczu.
Węzły chłonne kończyny dolnej
Naczynia chłonne powierzchowne kończyny dolnej tworzą dwie drogi. Droga przyśrodkowa, znacznie większa, biegnie wzdłuż żyły odpiszczelowej i zbiera chłonkę z większej części stopy, goleni i uda, kończąc się w węzłach pachwinowych powierzchownych. Droga boczna biegnie wzdłuż żyły odstrzałkowej i zbiera chłonkę z bocznej części stopy, z pięty i z tylno-bocznej części goleni, kończąc się w węzłach podkolanowych. Naczynia chłonne głębokie biegną wzdłuż naczyń głębokich kończyny do węzłów podkolanowych i pachwinowych głębokich.
Węzły podkolanowe leżą w tkance tłuszczowej dołu podkolanowego. Jeden węzeł powierzchowny leży przy ujściu żyły odstrzałkowej do żyły podkolanowej, a pozostałe leżą głębiej, wzdłuż tętnicy i żyły podkolanowej. Zbierają chłonkę z drogi bocznej oraz z naczyń głębokich goleni i stopy, a ich naczynia odprowadzające biegną wzdłuż naczyń udowych do węzłów pachwinowych głębokich.
Węzły pachwinowe powierzchowne leżą w tkance podskórnej górnej części uda, w okolicy trójkąta udowego, i tworzą dwie grupy. Grupa pozioma leży tuż poniżej więzadła pachwinowego i równolegle do niego. Zbiera chłonkę ze skóry dolnej części ściany brzucha poniżej pępka, z pośladka, z krocza, z zewnętrznych narządów płciowych i z dolnej części kanału odbytowego. Grupa pionowa leży wzdłuż końcowego odcinka żyły odpiszczelowej, przed jej ujściem do żyły udowej, i zbiera chłonkę z przyśrodkowej drogi powierzchownej kończyny dolnej. Naczynia odprowadzające obu grup przechodzą przez rozwór odpiszczelowy do węzłów pachwinowych głębokich i do węzłów biodrowych zewnętrznych.
Węzły pachwinowe głębokie leżą pod powięzią szeroką, po przyśrodkowej stronie żyły udowej. Jest ich zwykle od jednego do trzech. Najwyżej położony węzeł tej grupy, nazywany węzłem Cloqueta, leży w pierścieniu udowym, w przyśrodkowej części rozstępu naczyń. Węzły pachwinowe głębokie przyjmują chłonkę z węzłów pachwinowych powierzchownych, z węzłów podkolanowych i z naczyń głębokich uda, a odprowadzają ją pod więzadłem pachwinowym do węzłów biodrowych zewnętrznych.
Węzły chłonne miednicy
Węzły chłonne miednicy leżą wzdłuż tętnic i żył biodrowych oraz na powierzchni miednicznej kości krzyżowej. Wyróżnia się węzły biodrowe zewnętrzne, biodrowe wewnętrzne, krzyżowe i biodrowe wspólne.
Węzły biodrowe zewnętrzne leżą wzdłuż tętnicy i żyły biodrowej zewnętrznej, na granicy miednicy większej i mniejszej. Są następną stacją po węzłach pachwinowych, dlatego przyjmują chłonkę z całej kończyny dolnej. Zbierają też chłonkę z głębokich warstw dolnej części ściany brzucha, wzdłuż naczyń nabrzusznych dolnych, oraz część chłonki z pęcherza moczowego, z gruczołu krokowego, z szyjki macicy i z górnej części pochwy.
Węzły biodrowe wewnętrzne leżą wzdłuż tętnicy i żyły biodrowej wewnętrznej oraz ich gałęzi, na ścianie bocznej miednicy mniejszej. Zbierają chłonkę z narządów miednicy mniejszej, z głębokich części krocza oraz z mięśni i głębokich warstw pośladka.
Węzły krzyżowe leżą na powierzchni miednicznej kości krzyżowej, wzdłuż naczyń krzyżowych pośrodkowych i bocznych. Zbierają chłonkę z tylnej ściany miednicy, z odbytnicy, z gruczołu krokowego i z szyjki macicy. Odprowadzają ją do węzłów biodrowych wewnętrznych albo biodrowych wspólnych.
Węzły biodrowe wspólne leżą wzdłuż tętnic i żył biodrowych wspólnych, poniżej rozwidlenia aorty. Przyjmują chłonkę z węzłów biodrowych zewnętrznych, biodrowych wewnętrznych i krzyżowych i przekazują ją do węzłów lędźwiowych.
Spływ chłonki z narządów miednicy i krocza
Naczynia chłonne jądra biegną w powrózku nasiennym, wzdłuż żyły jądrowej, przez kanał pachwinowy i dalej zaotrzewnowo do węzłów lędźwiowych, położonych przy aorcie i żyle głównej dolnej na wysokości naczyń nerkowych. Jest to skutek zstąpienia jądra z tylnej ściany jamy brzusznej, gdzie narząd ten się rozwija. Skóra moszny i skóra prącia odprowadzają natomiast chłonkę do węzłów pachwinowych powierzchownych, a żołądź prącia do węzłów pachwinowych głębokich.
Jajnik odprowadza chłonkę wzdłuż naczyń jajnikowych, w więzadle wieszadłowym jajnika, do węzłów lędźwiowych. Z dna i górnej części trzonu macicy chłonka spływa tą samą drogą do węzłów lędźwiowych. Z okolicy rogów macicy, czyli miejsc uchodzenia jajowodów, część naczyń biegnie wzdłuż więzadła obłego macicy przez kanał pachwinowy do węzłów pachwinowych powierzchownych. Z dolnej części trzonu i z szyjki macicy chłonka spływa do węzłów biodrowych zewnętrznych, biodrowych wewnętrznych i krzyżowych. Górna część pochwy odprowadza chłonkę do węzłów biodrowych, a dolna część pochwy i srom do węzłów pachwinowych powierzchownych.
Górna część odbytnicy odprowadza chłonkę przez węzły odbytnicze górne do węzłów krezkowych dolnych, a jej środkowa część do węzłów biodrowych wewnętrznych. Kanał odbytowy powyżej linii grzebieniastej odprowadza chłonkę do węzłów biodrowych wewnętrznych, a poniżej tej linii do węzłów pachwinowych powierzchownych. Pęcherz moczowy odprowadza chłonkę do węzłów biodrowych zewnętrznych i wewnętrznych, a gruczoł krokowy do węzłów biodrowych wewnętrznych i krzyżowych.
Położenie i sąsiedztwo śledziony
Śledziona jest największym narządem chłonnym ciała. U dorosłego ma kształt spłaszczonego owalu o długości około 12 cm, szerokości około 7 cm i grubości około 3 cm, a jej masa wynosi zwykle około 150 g. Jest narządem nieparzystym, włączonym w przebieg krążenia krwi, a nie chłonki, dlatego nie ma naczyń chłonnych doprowadzających.
Śledziona leży w lewym podżebrzu, w górnej lewej części jamy brzusznej, pod przeponą i za żołądkiem. Rzutuje się na ścianę klatki piersiowej na wysokości żeber od dziewiątego do jedenastego, a jej oś długa biegnie wzdłuż dziesiątego żebra, skośnie od tyłu i góry ku przodowi i dołowi. Prawidłowa śledziona nie wystaje spod lewego łuku żebrowego i nie jest wyczuwalna w badaniu brzucha. Bliskie sąsiedztwo dolnych żeber sprawia, że złamanie tych żeber po stronie lewej może spowodować pęknięcie śledziony.
Śledziona jest narządem wewnątrzotrzewnowym. Otrzewna pokrywa ją ze wszystkich stron z wyjątkiem wnęki, a przechodząc na sąsiednie narządy, tworzy więzadła śledziony.
Powierzchnia przeponowa śledziony przylega do przepony, która oddziela ją od dolnej części lewego płuca, opłucnej i żeber. Powierzchnia trzewna jest zwrócona do narządów jamy brzusznej. Z przodu i przyśrodkowo śledziona sąsiaduje z żołądkiem, z tyłu i przyśrodkowo z lewą nerką i nadnerczem, od dołu z lewym zgięciem okrężnicy, a w okolicy wnęki z ogonem trzustki.
Powierzchnie, brzegi i bieguny śledziony
Śledziona ma dwie powierzchnie, dwa brzegi i dwa bieguny. Powierzchnia przeponowa jest wypukła i gładka, zwrócona ku górze, ku tyłowi i bocznie. Powierzchnia trzewna jest nierówna i zwrócona ku przodowi i przyśrodkowo. Na powierzchni trzewnej leżą wyciski wytworzone przez sąsiednie narządy oraz wnęka śledziony.
Wycisk żołądkowy jest największy i leży w przedniej, górnej części powierzchni trzewnej. Wycisk nerkowy leży w jej tylnej części, wzdłuż brzegu dolnego, i odpowiada górnej części lewej nerki. Wycisk okrężniczy leży w dolnej części powierzchni trzewnej, przy biegunie przednim, i odpowiada lewemu zgięciu okrężnicy. Między wyciskiem okrężniczym a wnęką leży niewielki wycisk trzustkowy, do którego przylega ogon trzustki.
Brzeg górny śledziony jest ostry i zwykle ma jedno lub kilka wcięć, szczególnie w swojej przedniej części. Brzeg dolny jest tępy i gładki. Wcięcia brzegu górnego są pozostałością zrastania się kilku zawiązków śledziony w życiu płodowym i pozwalają odróżnić powiększoną śledzionę od innych narządów lewego podżebrza.
Biegun tylny, nazywany też górnym, jest zaokrąglony i skierowany ku tyłowi i górze, w stronę kręgosłupa. Biegun przedni, nazywany też dolnym, jest szerszy i skierowany ku przodowi i dołowi, sięgając zwykle do linii pachowej środkowej. Biegun przedni opiera się na więzadle przeponowo-okrężniczym, które rozpina się między lewym zgięciem okrężnicy a przeponą i stanowi podparcie dla śledziony.
Wnęka, więzadła i śledziony dodatkowe
Wnęka śledziony jest podłużną szczeliną na powierzchni trzewnej, położoną między wyciskiem żołądkowym a wyciskiem nerkowym. Przez wnękę wnikają gałęzie tętnicy śledzionowej i wychodzą dopływy żyły śledzionowej oraz naczynia chłonne odprowadzające, które kierują się do węzłów trzustkowo-śledzionowych. We wnęce leżą też pierwsze węzły tej grupy.
Więzadło żołądkowo-śledzionowe biegnie od krzywizny większej żołądka do wnęki śledziony. Zawiera tętnice i żyły żołądkowe krótkie oraz początkowy odcinek naczyń żołądkowo-sieciowych lewych. Więzadło śledzionowo-nerkowe biegnie od wnęki śledziony do przedniej powierzchni lewej nerki. Zawiera tętnicę i żyłę śledzionową oraz ogon trzustki, który dochodzi w nim do wnęki śledziony. Oba więzadła ograniczają od strony lewej torbę sieciową.
Śledziony dodatkowe występują u około jednej osoby na dziesięć. Są to małe, kuliste skupiska tkanki śledzionowej, zwykle wielkości od kilku milimetrów do około 2 cm. Najczęściej leżą w okolicy wnęki śledziony, w więzadle żołądkowo-śledzionowym i w więzadle śledzionowo-nerkowym, rzadziej w sieci większej lub w pobliżu ogona trzustki.
Położenie i sąsiedztwo grasicy
Grasica jest narządem chłonnym pierwotnym, w którym dojrzewają limfocyty T. Leży w klatce piersiowej, w śródpiersiu górnym, a jej dolna część schodzi do śródpiersia przedniego. Jest najlepiej rozwinięta u dzieci, dlatego opis jej położenia dotyczy przede wszystkim okresu dziecięcego.
Od przodu grasica przylega do tylnej powierzchni rękojeści mostka i górnej części trzonu mostka. Od tyłu leży kolejno na żyle ramienno-głowowej lewej, na łuku aorty i jego odgałęzieniach oraz na górnej części osierdzia. Po bokach grasica sąsiaduje z opłucną śródpiersiową i przez nią z płucami.
U dziecka górne końce grasicy wychodzą poza górny otwór klatki piersiowej na szyję i sięgają przed tchawicą do dolnych biegunów tarczycy. Dolne końce grasicy schodzą na przednią powierzchnię osierdzia, zwykle do wysokości czwartej chrząstki żebrowej. U dorosłego grasica jest znacznie mniejsza i ogranicza się do śródpiersia górnego, za rękojeścią mostka.
Budowa grasicy
Grasica składa się z dwóch płatów, prawego i lewego, zwykle niesymetrycznych. Płaty są wydłużone i spłaszczone w kierunku przednio-tylnym, a ich dolne części są szersze od górnych. W linii pośrodkowej płaty stykają się ze sobą i są połączone tkanką łączną, ale nie zrastają się w jedną całość. Górne, zwężone końce płatów nazywa się rogami grasicy.
Każdy płat jest otoczony cienką torebką łącznotkankową, od której odchodzą do wnętrza przegrody dzielące płat na liczne płaciki. Płaciki są widoczne gołym okiem na powierzchni narządu, zwłaszcza u dziecka, u którego grasica ma barwę różowoszarą.
Grasica jest zaopatrywana przez gałęzie tętnic piersiowych wewnętrznych i tętnic tarczowych dolnych, a krew odprowadzają żyły uchodzące głównie do żyły ramienno-głowowej lewej. Grasica nie ma naczyń chłonnych doprowadzających. Jej naczynia chłonne odprowadzające kierują się do węzłów śródpiersiowych przednich, przymostkowych i tchawiczo-oskrzelowych.
Grasica w różnych okresach życia
Grasica rozwija się w szyi z parzystych zawiązków i w życiu płodowym zstępuje do klatki piersiowej. Fragmenty tych zawiązków mogą pozostać po drodze i tworzyć grasicę dodatkową, która leży najczęściej na szyi, w sąsiedztwie tarczycy i przytarczyc dolnych.
W stosunku do masy ciała grasica jest największa u noworodka, u którego waży około 10 do 15 g. Jej masa bezwzględna rośnie dalej i osiąga największą wartość w okresie dojrzewania płciowego, wynoszącą około 30 do 40 g.
Po okresie dojrzewania rozpoczyna się inwolucja grasicy, czyli jej stopniowy zanik. Tkanka grasicy jest zastępowana tkanką tłuszczową, choć masa całego narządu zmniejsza się tylko nieznacznie. U osoby dorosłej grasica ma postać ciała tłuszczowego zamostkowego, w którym przez całe życie pozostają niewielkie wysepki czynnej tkanki grasicy.
Pierścień chłonny gardła
Migdałki są skupiskami tkanki chłonnej leżącymi pod nabłonkiem błony śluzowej gardła i jamy ustnej. Razem tworzą pierścień chłonny gardła, nazywany pierścieniem Waldeyera, który otacza wejście do gardła z jamy nosowej i z jamy ustnej. W odróżnieniu od węzłów chłonnych migdałki nie mają naczyń chłonnych doprowadzających, a jedynie odprowadzające.
W skład pierścienia wchodzą dwa migdałki nieparzyste i dwie pary migdałków parzystych. Migdałek gardłowy leży w stropie i na ścianie tylnej nosowej części gardła. Migdałki trąbkowe leżą na ścianach bocznych nosowej części gardła, w wale trąbkowym otaczającym ujście gardłowe trąbki słuchowej. Migdałki podniebienne leżą na granicy jamy ustnej i ustnej części gardła, w dołach migdałkowych. Migdałek językowy leży na nasadzie języka i zamyka pierścień od dołu.
Pierścień uzupełniają drobne grudki chłonne rozsiane w błonie śluzowej tylnej ściany gardła oraz pasma boczne gardła, biegnące wzdłuż fałdów trąbkowo-gardłowych od migdałków trąbkowych w dół.
Migdałki podniebienne, gardłowy i językowy
Migdałek podniebienny jest parzysty, ma kształt owalny i długość około 2 cm. Leży w dole migdałkowym na ścianie bocznej cieśni gardzieli. Dół migdałkowy jest ograniczony z przodu łukiem podniebienno-językowym, a z tyłu łukiem podniebienno-gardłowym. Nad górnym biegunem migdałka, między oboma łukami, leży zagłębienie nazywane dołem nadmigdałkowym.
Powierzchnia przyśrodkowa migdałka podniebiennego jest wolna, zwrócona do światła gardła i pokryta licznymi dołkami migdałkowymi, które prowadzą w głąb migdałka. Powierzchnia boczna jest pokryta torebką łącznotkankową i oddzielona luźną tkanką od ściany bocznej gardła. Około 2,5 cm bocznie i do tyłu od migdałka biegnie tętnica szyjna wewnętrzna. Chłonka z migdałka podniebiennego spływa do węzła szyjno-dwubrzuścowego.
Migdałek gardłowy jest nieparzysty i leży w linii pośrodkowej, w stropie i na ścianie tylnej nosowej części gardła, powyżej ujść gardłowych trąbek słuchowych. Jest największy u dzieci w wieku przedszkolnym, a później ulega stopniowemu zanikowi. Jego przerost u dziecka nazywa się potocznie trzecim migdałem i utrudnia oddychanie przez nos.
Migdałek językowy jest nieparzysty i leży na nasadzie języka, za bruzdą graniczną i brodawkami okolonymi. Tworzą go liczne grudki chłonne, które nadają błonie śluzowej nasady języka nierówny, guzkowaty wygląd. Ku tyłowi migdałek językowy sięga do dołków językowo-nagłośniowych.
Grudki chłonne przewodu pokarmowego
W błonie śluzowej przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i dróg moczowych leżą grudki chłonne, tworzące tkankę chłonną związaną z błonami śluzowymi. Grudki chłonne samotne są rozsiane na całej długości przewodu pokarmowego, od przełyku do odbytnicy.
Grudki chłonne skupione, nazywane kępkami Peyera, leżą przede wszystkim w jelicie krętym, a najliczniej w jego końcowym odcinku. Jest ich zwykle od 20 do 30. Mają kształt owalnych płytek o długości od 1 do kilku centymetrów, ułożonych długą osią wzdłuż jelita. Leżą na ścianie jelita przeciwległej do przyczepu krezki, czyli na jego brzegu wolnym.
Wyrostek robaczkowy ma w ścianie tak liczne grudki chłonne, że bywa nazywany migdałkiem brzusznym. Odchodzi od tylno-przyśrodkowej ściany kątnicy, około 2 do 3 cm poniżej ujścia jelita krętego, w miejscu, w którym zbiegają się trzy taśmy okrężnicy. Położenie jego wolnego końca jest zmienne, najczęściej leży on za kątnicą. Grudki chłonne wyrostka są najliczniejsze u dzieci i młodzieży i z wiekiem stopniowo zanikają.
